ksiazka historie w ...

Najdojrzalszym wyrazem poglądów Dembowskiego na historię Polski była jego książka Piśmiennictwo polskie w zarysie (1845). Ujmowała ona dzieje Polski jako walkę „uspołecznienia słowiańskopolskiego" z „uspołecznieniem łacińsko-polskim". W okresie przedchrześcijańskim panowało w Polsce uspołecznienie słowiańskie o charakterze teokratycznodemokratyCzflym Wraz z chrześcijaństwem zatriumfował żywioł łaciński, reprezentowany przez Kościół, monarchię i szlachtę — żywioł słowiański przejawiał się tylko jako dążenie do demokracji wewnątrz stanu szlacheckiego. W epoce odrodzenia dążenie to doprowadziło do rozkwitu kultury, ale dalsze dzieje były już tylko historią degeneracji, osiągającej szczyt w gallomanii i dworskości wieku Oświecenia. Początkiem rzeczywistego postępu, walki o uspołecznienie „czysto polskie" i „czysto demokratyczne" był dopiero romantyzm. Rdzennie polskie, demokratyczne pierwiastki doszły do głosu w nowoczesnej świadomości narodowej, która znalazła wyraz najpierw w literaturze romantycznej, później zaś w rewolucyjnej, demokratycznej ideologii, domagającej się wcielenia w życie społeczne.