moznosci na Krytycy ...

W kraju zaś nie tylko restrykcje cenzury, ale także będące konsekwencją niewoli i braku państwowości niedostatki życia społecznego i kulturalnego rzutowały na charakter krytyki. Spory literackie i estetyczne pełniły często funkcję zastępczą wobec braku możliwości prowadzenia jawnych dyskusji politycznych. Krytyka zmuszona była podejmować się wielu zadań (informacyjnych, oświatowych, wychowawczych, organizacyjnych i innych), realizowanych w normalnej sytuacji politycznej przez wyspecjalizowane instytucje. Krytycy epoki pozytywizmu zdawali sobie z tego sprawę i w ezopowym języku wyrażali często przekonanie, że tak jak stan współczesnej poezji odzwierciedla sytuację, gdy „wszystkim nie dostaje możności szerszego oddechu" (P. Chmielowski, Przegląd poezji najnowszej, 1887), również wynaturzenia w życiu literackim są dowodem „niedojrzałości czy choroby, słabej wiedzy czy zdenerwowania się w dusznym powietrzu" (A. swiętochowski, Plon konkursowy, 1886).