Również inne teksty przynoszą z reguły precyzyjniejsze i rozleglejsze omówienia alegorii niż symbolu. Pierwszą wybitniejszą pozycją z tego zakresu jest ogłoszone w Wilnie w r. 1801 dzieło F. N. Golańskiego Allegorye starożytne. Dotyczy ono jednak literatury w stopniu minimalnym, jest studium mitoznawczym, stanowiącym bezpośrednią kontynuację oświeceniowego euhemeryzmu. Toteż, by zanalizować XIX-wieczną świadomość, za punkt wyjścia uznamy odpowiednie fragmenty Prawideł wymowy i poezji E. Słowackiego (I wyd. 1826; pośmiertne), za punkt końcowy zaś